banner129

banner124

banner136

banner67

21.07.2019, 01:05

Bursa Yeryüzünün Kalbi -2-

Bursa’ya Osmanlı’nın gözünden bakmak


Malum, Osmanlı tarihinin üzerine kalın bir şal örtülü. Bu, Osmanlı’yı başka bir şeye benzetmek için üretilmiş bir şal. İftiralar, yanlış anlamalar, eksik anlatımlardan oluşan şalı kaldırmak için büyük bir efor sarf ediyoruz ki, bu o kadar da kolay olmuyor. Nedir burada önemli olan? Bize Osmanlı’yı bu şekilde gösteren bilgilerin sınanması, gerçek bilgilerle karşılaştırılması; eyvallah. Ama herşeyden önce de ‘Osmanlı’yı yakın dönemin şartlanmalarının dışında görme şansımız var mı?’ diye bir soruyu sürekli cebimde hazır bulundurmayı amaçlıyorum. Aynı şeyi Bursa’da da yapmaya çalıştım.

Bursa acaba farklı bir mesaj veriyor olabilir mi bize? Bursa niçin Osmanlılar tarafından bu kadar önemsendi? Sinan niçin Bursa’ya dokunmaya kıyamadı? Kanuni niçin Bursa’da bir abide yapmak sevdasına kapılmadı? Sonraki yüzyıllarda da bu tavır devam etti. Ancak harap olan eserleri tamir etmekle yetindiler ama Bursa’yı özellikle mimari dokusu bakımından kuruluş döneminin hatıralarıyla baş başa bıraktılar. Peki bunu yaparken verdikleri mesaj neydi? Bursa’yı kurarken nasıl bir proje geliştirmişlerdi? Bütün bu kültürel, manevi ve maddi yatırımları Bursa’ya yönlendirirken nasıl bir dünya tasarlıyorlardı?

Bunları sorduğumuz zaman ister istemez bugün bize anlatılmakta olan Bursa paradigmasının, Bursa anlatısının dışında bir bakış açısına yerleşmeye başlıyoruz ve o zaman Bursa yeni açılardan görünmeye başlıyor gözümüze. Osmanlılar mı Bursa’yı kurdu, yoksa Bursa mı Osmanlıları kurdu? meselesi gündeme geliyor. Acaba Osmanlı’yı Bursa tohumları nasıl şekillendirdi? Bir başka şehirde kurulsaydı, Osmanlı yine bildiğimiz varlık olur muydu?

Fotoğraf: 1963 yılında işletmeye açılan Teleferik

Sinan Bursa’da bir eser yapmadı ama Bursa eserleri Sinan’ı etkiledi. Nasıl etkiledi?  Mesela çinicilikte. Mesela Sokollu Mehmed Paşa’nın Kadırga’daki camiinde, Rüstem Paşa Camii’nde, Süleymaniye’de, Selimiye’de Mimar Sinan çini kullanmaya devam etti. Halbuki çinicilik, Selçuklu ve Bursa dönemlerinin süsleme unsurlarından biriydi. Minarelerde şerefenin üzerine bir sıra çini koyduğunu görüyoruz Sinan’ın. Nitekim onun döneminde Yeşil Camii’nin minarelerinin bugünkü gibi tuğla olmadığını, üzerinde bir çini kaplama bulunduğunu bilirsek Sinan’ın İstanbul’a Bursa’dan neler getirdiğini de fark etmiş oluruz. Dolayısıyla bu gibi deliller bize Bursa’yla ilgi yeni açılımlar sunuyor.

Orhangazi-ve-Osmangazi-Türbeleri-1890

Uludağ diyoruz. Kayak, turizm merkezi olarak görüyoruz orayı. Halbuki Lamiî Çelebi’ye gittiğiniz zaman Kanuni döneminde bir Osmanlı derviş-şairinin Uludağ’ı manevî bir hale içerisinde kuşatmaya çalıştığını görürsünüz. Ve bu dağı o kadar ilginç kozmolojik sembollerle anlatıyor ki, bir alabalığın üzerindeki renkleri, gökyüzünden vurmuş ilahi sanatın tecellileri olarak görüyor. Çimenlerin yeşilliğine Sıbgatullah’dan (Allah’ın boyasından) boyanmış diyor; kuşların ötüşünü hayvanların kendi aralarındaki hafi zikrine benzetiyor. Şimdi bu başka bir dünya; bizim gördüğümüz ve metalaştırdığımız Uludağ ile o insanların dünyasındaki Uludağ bambaşka özellikler taşıyordu.

Irgandı Köprüsü

Bu yüzden Bursa’yı yeniden keşfetme noktasındayız. Sırlarını, verebileceği mesajları öğrenmek bugün bu toplumda, bu çağda yaşayan insanlar açısından da önemlidir. Şu açıdan da önemli: Acaba kuruluş döneminde, bahsettiğimiz Bursa projesinde hangi unsurlar devreye sokuldu? Bu gelişme ve geleceğe yönelme azmini insanlar nasıl elde etti? Bursa’da bu azmi nasıl ortaya koydular? Hangi örneklerle, hangi açılımlarla bunu gerçekleştirdiler? Bin yıllık başkent İstanbul’un karşısında nasıl oldu da ezilmediler? Çünkü doğularında büyük bir Selçuklu medeniyeti vardı, batılarında Bizans medeniyeti; ve bu ikisinin arasında ikisi gibi de olmayan, ama her ikisinin de unsurlarını hazmetme becerisini göstermiş bir yeni harman yeri kurmayı başardılar. Nasıl?

Bugün insan yetiştirme, geleceğe yatırım yapma noktasındakilerin Bursa’ya dönüp ‘Bu harç nasıl karıldı, bu sentez nasıl başarıldı?’ diye sorması ve Bursa’ya bu gözle bakması gerekir. Somuncu Baba’nın somunlarına, Emir Sultan’ın erguvan zikrine, Cünunî Ahmed Dede’nin semaına, Eşrefiler tekkesinin nasıl kurulduğuna bakarak o mayaların nasıl tuttuğunun, nasıl şekillendiğinin sırlarını fark edebiliriz.

Yeşil-Türbe-1894

Mesela Ulu Cami’nin doğu  minaresine bakalım. Orhan Gazi’nin yaptırdığı Emir Hanı’nın ahırıydı bu yer; hanın girişinde binek hayvanlarının bağlandığı bir ahır. Yıldırım Bayezid Ulu Cami’yi tam ahırın sınırına kadar getirip dayadı. Oraya da minare yapılacak. Fakat minareyi yapacakları yerde dedesine ait hanın ahırı var. Diyebilirsiniz ki, minareden daha değerli ne olabilir? Yıksın ahırı, yapsın. Fakat yapamamış. Ekrem Hakkı Ayverdi’nin Osmanlı Mimarisinin İlk Devri adlı kitabında bunun hikâyesi genişçe anlatılıyor. Niye yapamamış? Çünkü o bir vakıf; babasının, dedesinin bile olsa vakıf malına kimse elini süremez. Minare yaptıramıyor, problem devam ediyor, en sonunda vakıf mütevelli heyetiyle şöyle bir anlaşmaya varıyorlar: Ahırın yeri minareye verilecek ama ona karşılık şu kadar köy Emir Hanı vakfına bağışlanacak. Ancak böyle bir becayişe razı oluyorlar. Vakfa saygı; çünkü vakıf Allah’a ve toplum yararına kullanılmak için emanet edilmiş bir değer. Ve kimse ‘Burası babamın, dedemin vakfıydı, istediğimi yaparım’ diyemez.

Emir-Sultan-ve-Yıldırım-Cami-1894

Bu örnekler bize bir şeyi anlatıyor olmalı. Bursa’da kuruluş döneminde bugüne getirebileceğimiz ve geleceğe projekte edebileceğimiz örnekler tohum halinde mevcut. Bugün hepimizin ‘Bu örnekler hayatımda neye tekabül ediyor? Dünyamda ne gibi değişiklikler meydana getirebilir?’ diye düşünmesi ve Bursa’ya böylesine bir canlı kaynak gibi, sürekli bize bir şeyler söylemeye çalışan bir büyük hazine sandığı gibi bakmayı öğrenmesi gerekiyor.

banner127
Namaz Vakti 24 Temmuz 2021
İmsak 04:01
Güneş 05:47
Öğle 13:15
İkindi 17:10
Akşam 20:33
Yatsı 22:12
17°
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 38 86
2. M. United 38 74
3. Liverpool 38 69
4. Chelsea 38 67
5. Leicester City 38 66
6. West Ham 38 65
7. Tottenham 38 62
8. Arsenal 38 61
9. Leeds United 38 59
10. Everton 38 59
11. Aston Villa 38 55
12. Newcastle 38 45
13. Wolverhampton 38 45
14. Crystal Palace 38 44
15. Southampton 38 43
16. Brighton 38 41
17. Burnley 38 39
18. Fulham 38 28
19. West Bromwich 38 26
20. Sheffield United 38 23
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 38 86
2. Real Madrid 38 84
3. Barcelona 38 79
4. Sevilla 38 77
5. Real Sociedad 38 62
6. Real Betis 38 61
7. Villarreal 38 58
8. Celta de Vigo 38 53
9. Granada 38 46
10. Athletic Bilbao 38 46
11. Osasuna 38 44
12. Cádiz 38 44
13. Valencia 38 43
14. Levante 38 41
15. Getafe 38 38
16. Deportivo Alaves 38 38
17. Elche 38 36
18. Huesca 38 34
19. Real Valladolid 38 31
20. Eibar 38 30