banner129

banner124

banner136

banner67

09.09.2019, 12:21

Şehrin asırlara uzayan gölgesi -1-

İlk Osmanlı başkenti olan Bursa’nın “Avrasya” şehri olarak portresi

Bir şehri sevmekle başlar her şey

Ünlü hikâyecimiz Sait Faik’in o çok vurucu cümlesi benim için bir çok başka kapıyı da açacak hamile bulutlara benzer: “Bir insanı sevmekle başlar her şey.” Sevmek fiili, hafızamda tekil bir öznenin dar çerçevesinden çıkıp kollektif bir fiile dönüşüyor. İnsan ise şehir ile yer değiştiriyor ve Sait Faik’in cümlesi yeni bir veche kazanıyor: “Bir insanın bir şehri sevmesiyle başlar her şey.” (Bu cümleyi Italo Calvino okusa muhakkak tersine çevirir ve onu, Marco Polo’nun dilinden, “Bir şehrin bir insanı sevmesiyle başlar her şey” kılığına büründürüverirdi.)

Bir şehri sevmek için onun bağrında dünyaya gözlerinizi açmanız şart değildir. Yeter ki aranızda bir kan bağı, bir frekans yakınlığı kurulmuş olsun, yedi yabancı bile olsanız şehir sizi kucaklar, en mahrem sırlarına aşina kılar ve ömür boyu bir avcının barut kokusuna müptela olmuş sadık av köpekleri gibi yanınızdan ayrılmaz. Şehir size sorular sormuş ve cevaplarını hep olumlu almıştır çünkü.

Benim Bursa ile ilişkim de biraz böyle ortaya çıktı. 7 yaşımdayken geldiğim bu şehir vasıtasıyla tanıdım dünyayı. Onun doyumsuz suları iliklerime sindi, onun çam kokulu ormanlarından kopup gelen rüzgârlarla yıkadım saçlarımı. Yağmur ve karlarını bir örtü olarak aldım üzerime.

Böylece Bursa benim içime bir sis gibi sızdı. İstanbul’da da, Petersburg’da da, Bakü’de de içimde taşıdığım şehir oldu Bursa.

Sonraları farkettim ki, aslında Bursa, gençlik yıllarından itibaren Avrupa ile Asya arasında bir kültür ve ticaret köprüsü olmuş, İranlısından Cenevizlisine, Buhara ve Semerkantlısından Kırımlısına, Floransalısından Mısırlısına kadar pek çok Avrasyalıyı cömert sofrasına davet etmiştir. Tarihte oynadığı bu hayatî rol bugün unutulmuş olsa da, yeniden hatırlanmaya değer.

Bursa Türkiye Cumhuriyeti’nin sınırları içerisinde bulunan önemli bir sanayi, tarım ve turizm şehridir bugün. Marmara Bölgesinin İstanbul’dan sonraki en büyük ve gelişmiş şehridir. Nüfusu 3 milyona yaklaşan şehir, Uludağ’daki kayak ve dinlenme tesisleri kadar sıcak kaplıcalarıyla da tanınır. Özellikle Osmanlı tarihinin ilk yüzyılına ait mimari eserleriyle bugün ziyaretçilerin yoğun bir ilgisine mazhar olmaktadır.

Bursa ve civarının Roma ve Bizans öncesi kalıntıları Bythinia Krallığı zamanına kadar geri gider. Genç Pilinus’un mektuplarından anladığımız kadarıyla Bizans döneminin başlarında parlak bir devir yaşayan Bursa daha sonra gelen Türk akınlarıyla güçsüzleşmiş, Anadolu’ya Türk beyliklerinin ve Anadolu Selçuklularının egemen olmasıyla da Batı Anadolu’nun marjinal bir tekfurluğuna dönüşmüştür.

Orhan Gazi’nin 1326’daki fethini müteakip Bursa ile Osmanlı kimliği derinden derine birbirine bağlanacak ve bu ilginç kader bağı daha sonra da sürecektir. Birinci Dünya Savaşı’nın ardından gelen yenilgiyle birlikte İstanbul işgale uğrayınca Bursa, Osmanlı hafızasında yine kendisine dönülmesi gereken “kadîm başkent” olarak hatırlanacaktır. Kısacası, Bursa’yı kuranların Osmanlılar olduğu ne kadar doğruysa, Osmanlıları kuranın da Bursa olduğu aynı katiyetle söylenebilir.

Bursa’nın fethinden hemen sonra pek çok Osmanlı şehrinde olduğu gibi imar ve “şenlendirme” faaliyeti başlamıştır. On bin kişinin yaşadığı ufak bir tekfurluk olarak Osmanlıların eline geçen Bursa, 1337’de Orhan Gazi Külliyesinin (cami, han, tekke, aşhane vs.) kurulmasıyla Osmanlı padişahlarının başkenti olmuş ve 1360’daki Edirne’nin fethine kadar tek başına, ondan sonra da 1453’e kadar Edirne ile beraber iki başkent halinde bu görevi başarıyla sürdürmüştür.

Osmanlılar zamanında şehir, önce ilk padişahlar olan Orhan Gazi, I. Murad, Yıldırım Bayezid, Çelebi Mehmed ve II. Murad’ın yaptırdıkları külliyelerle şekillenmiş, bunların belirledikleri şehir manzarası, asırlar boyunca Bursa’nın koordinat noktaları olagelmiştir.

Osmanlılar bir bölgeyi “ma’mûr”, yani bayındır hale getirmek için ilk önce kutsal odak olarak cami veya bir velinin (aziz) türbesini yapıyor, bunu hamam, han, çarşı gibi ticari ve iktisadî kuşaklarla sarıyor, en son olarak da mesken bölgelerini düzenliyorlardı. Böylece şehirleri bir bakıma bir “zonning” (bölgelere ayırma) planlamasıyla yeniden düzenliyor ve nev-i şahsına münhasır olan Osmanlı damgasını vuruyorlardı.

Bursa’nın bir Osmanlı şehri olarak yeniden yapılandırılması sürecinde bu ilkeye titizlikle uyulduğu görülmektedir. Şehrin merkezinde yer alan Ulucami (yapılış tarihi: 1399), onun çevresine düzenli olarak yerleştirilmiş “Hanlar Bölgesi” ve bu hanların etrafında teşekkül eden ahşap konutlar, yani sivil mimari.

Osmanlı mimarisi de ileride Mimar Sinan’ın İstanbul ve Edirne’de inşa edeceği “emperyal” camilerinin başlangıç ilkelerini Bursa’da deneyerek oluşturmuş ve oradan geleceğe açılmıştır.

Kısacası Bursa, Osmanlı şehircilik ve mimari tecrübesinin çekirdeği ve “önsöz”ü (dîbâce) olmuş, onun gelecekte alacağı biçimlerin temelleri bu ilk Osmanlı başkentinde atılmıştır.

Yorumlar (0)
banner127
Namaz Vakti 24 Temmuz 2021
İmsak 04:01
Güneş 05:47
Öğle 13:15
İkindi 17:10
Akşam 20:33
Yatsı 22:12
18°
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 38 86
2. M. United 38 74
3. Liverpool 38 69
4. Chelsea 38 67
5. Leicester City 38 66
6. West Ham 38 65
7. Tottenham 38 62
8. Arsenal 38 61
9. Leeds United 38 59
10. Everton 38 59
11. Aston Villa 38 55
12. Newcastle 38 45
13. Wolverhampton 38 45
14. Crystal Palace 38 44
15. Southampton 38 43
16. Brighton 38 41
17. Burnley 38 39
18. Fulham 38 28
19. West Bromwich 38 26
20. Sheffield United 38 23
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 38 86
2. Real Madrid 38 84
3. Barcelona 38 79
4. Sevilla 38 77
5. Real Sociedad 38 62
6. Real Betis 38 61
7. Villarreal 38 58
8. Celta de Vigo 38 53
9. Granada 38 46
10. Athletic Bilbao 38 46
11. Osasuna 38 44
12. Cádiz 38 44
13. Valencia 38 43
14. Levante 38 41
15. Getafe 38 38
16. Deportivo Alaves 38 38
17. Elche 38 36
18. Huesca 38 34
19. Real Valladolid 38 31
20. Eibar 38 30