banner165

banner156

banner114

06.07.2019, 10:37

Şiir hakikati söylemez

Sanatın, edebiyatın artık pek revaç görmediği dönemleri yaşıyoruz. Sanat, edebiyat ne zaman revaç gördü ki denilebilir. Haklısınız. Tarih boyunca sanat da edebiyat da kısıtlı bir kesim tarafından revaç görmüş meslekler. Denilebilirse cemiyetin en iyi eğitim almış veya kendini en iyi yetiştirmiş kesimleri tarafından ciddiye alınıp icra edilen meslekler olmuş.

O zaman bu hâl yeni bir hâlmiş gibi söylemenin âlemi ne diyebilirsiniz! Bunda da haklısınız. Madem böyle bir cümle kurduk devamını da getirelim veya cümlemizin doğruluğunu temellendirmeye çalışalım. Nüfusa ve sanat-edebiyatla iştigal edenlerin sayısına baktığımızda sanatla, edebiyatla uğraşanların ciddi rakamlara ulaştığını çok rahat tespit edebiliriz. Hele edebiyatın şiir şubesiyle ilgilenenler üzerine çevirirsek bakışımızı, bir latife olarak söylenen “Her on kişiden yirmisi şair” denilebilir. Hatta “Her Türk genci şiirle başlar hayata.” sözünü bile haklı çıkarabilecek malzeme bulabiliriz! Neyse, bunlar meselenin latife kısmı.

Asıl önemli olan meselenin arz ettiği görünüm. Çok fazla sayıda insan şiir yazıyor. Fakat bu yazılanların şiiriyetinin değeri nedir, o biraz tartışmalı.

Biliyorsunuz şiir kelimelerle yazılır. Ve kelimeler dilin en temel unsurlarındandır. Dil ise kendisi başlı başına bir soyutlamadır. Eşyaya verdiğimiz isimler, bir hâli anlatırken kullandığımız kelimeler falan, hepsi birer soyutlamadır. Şiir ise bu soyutlama unsuru olan kelimelerle yeni bir soyutlama yapılarak inşa edilebilen bir metindir. Hangi şiir anlayışına sahip olursanız olun soyutlamanın bir unsuru olan kelimelere muhtaçsınız. Üstelik o kelimelerle siz ayrıca bir soyutlama yapmak zorundasınız.

Duyduğunuz veya kullandığınız veya okuduğunuz kelimelerin sizin zihninizde bir şey çağrıştırabilmesi ancak o kelimenin sizin hafızanızda veya ait olduğunuz cemiyetin kullandığı dilin hafızasında bir yerinin olmasına bağlı. Eğer içtimaî hafızada herhangi bir yeri yoksa o kelimenin -ki o dildir- zihninizde herhangi bir şeye tekabül etmeyecektir.

Dil diyoruz mesela. Kullandığımız bu kelimenin Türkçemizde çok farklı şeylere karşılık olarak kullanıldığını bir hatırlamak gerekiyor. Her şeyden önce lisan anlamında kullanıyoruz dil kelimesini. Ki bu yazıda da şu ana kadar hep lisan anlamında kullandık bu kelimeyi. Tavır – hâl anlamında kullanıyoruz mesela. Vücut dili diyoruz mesela bu konuda. Veya şairin dili diyoruz, şiirlerinde kullandığı genel üslûp anlamında. Üslûp dedik, dil aynı zamanda üslûp anlamında kullanılıyor mesela. İdeoloji – söylem anlamında kullanıyoruz mesela dil kelimesini. Bu anlamda da sağın dili – solun dili – hakikatin dili gibi tamlamalar kullanıyoruz. En önemlisi de birçok şarkıda geçen hâliyle gönül anlamında kullanıyoruz mesela bu kelimeyi. Şarkılarda ehl –i dil diye geçiyor mesela bu kelime. Tabii ağzımızda taşıdığımız tat alma azamız dili de unutmuyoruz!

Dil kelimesiyle ilgili bu tedailer dilimizin hafızasında yaşamıyor ve biz bu kelimeyi duyduğumuzda tüm bu hâllerini hatırlamıyorsak kelimenin “ehl –i dildir diyemem sinesi saf olmayana” şarkı mısraının bizde herhangi bir karşılığı olmayacaktır. Bu tamlamayı ister duyalım ki şarkıları genellikle duyarız eğer söylemiyorsak, ister kullanalım, isterse okuyalım, bu yazıda kullanıldığı hâliyle, fark etmez bizde herhangi bir intiba uyandırmayacaktır. Dil kelimesi artık anlam itibariyle çok daraltılmış bir kelime hâline gelmek üzere. Lisan anlamı artık en baskın anlam hâline geldi. Bir de tabii tat alma azamız olarak anlamını koruyor.

Bu hâl Türkçemizin fakirleşmesini de beraberinde getiriyor. Fakirleşen bir Türkçede mesela “Şiir hakikatin dilidir.” gibi bir cümleyle herhangi bir şey anlatabilmeniz mümkün olmayabilir! Bu cümleyle lisana mı dikkat çekiyorsunuz, ideolojiye mi dikkat çekiyorsunuz, yoksa hâl – tavra mı dikkat çekiyorsunuz, muhatabınıza aktaramazsınız. Çünkü dil kelimesinin diğer anlamları ait olduğunuz dilin hafızasından çekilip alınmış, neredeyse dilden silinerek unutturulmuş. Onun için de bir ilginçlik hatta bir artistlik olarak söylenmiş bir cümle olarak algılanması çok daha gerçekçi bir bakış olur.

Ayrıca bu cümleden hareketle önemli bir tartışma da başlatılabilir: Şiir hakikatin dili midir? Şiir hakikati mi söyler?

Hemen bulunduğum mevzi neresidir, onu söyleyeyim:

Şiir hakikati söylemez. Belki hakikate işaret edebilir, hakikati ima edebilir ama hakikati söylemez. Çünkü lisan anlamında hakikatin dili farklıdır. Tarz anlamında hakikatin dili farklıdır. Hâl – tavır anlamında hakikatin dili farklıdır. Hatta üslûp anlamında, cümle kuruluşu anlamında hakikatin dili farklıdır.

Hakikatin görünümü de farklıdır. Hakikat tektir ama inananlarının tavırları kadar da farklı görünümleri vardır. O şiirle, şiirin mısra kuruluşuyla, şiirin yaptığı dil içindeki soyutlama ile anlatılamaz. Bu, şiirde hakikat bulunmadığı anlamına gelmez. Şiirde bulunan hakikatten izlerdir. Diyelim ve yazımızı burada hitama erdirelim. Tartışmalı bir mesele, niza çıkarabilecek bir mesele. Önümüzdeki yazılarda tartışmaya devam edelim.

sabiherden@gmail.com

Yorumlar (0)
Namaz Vakti 06 Aralık 2022
İmsak 06:34
Güneş 08:04
Öğle 13:00
İkindi 15:24
Akşam 17:45
Yatsı 19:10
banner109
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Fenerbahçe 13 29
2. Galatasaray 13 27
3. Adana Demirspor 13 24
4. Konyaspor 14 24
5. Başakşehir 13 24
6. Kayserispor 14 23
7. Trabzonspor 13 23
8. Beşiktaş 13 22
9. Alanyaspor 14 17
10. Gaziantep FK 13 16
11. Antalyaspor 12 16
12. Giresunspor 13 15
13. Kasımpaşa 13 15
14. Hatayspor 13 14
15. Karagümrük 13 13
16. Ankaragücü 13 13
17. Sivasspor 14 11
18. İstanbulspor 13 8
19. Ümraniye 13 7
Takımlar O P
1. Eyüpspor 16 37
2. Samsunspor 15 27
3. Rizespor 15 26
4. Pendikspor 15 26
5. Keçiörengücü 15 26
6. Bodrumspor 15 25
7. Boluspor 15 25
8. Manisa FK 15 24
9. Bandırmaspor 15 24
10. Sakaryaspor 16 22
11. Altay 15 21
12. Adanaspor 15 18
13. Göztepe 14 18
14. Tuzlaspor 15 16
15. Erzurumspor 15 14
16. Altınordu 15 12
17. Ö.K Yeni Malatya 15 11
18. Gençlerbirliği 15 7
19. Denizlispor 15 6
Takımlar O P
1. Arsenal 14 37
2. M.City 14 32
3. Newcastle 15 30
4. Tottenham 15 29
5. M. United 14 26
6. Liverpool 14 22
7. Brighton 14 21
8. Chelsea 14 21
9. Fulham 15 19
10. Brentford 15 19
11. Crystal Palace 14 19
12. Aston Villa 15 18
13. Leicester City 15 17
14. Bournemouth 15 16
15. Leeds United 14 15
16. West Ham United 15 14
17. Everton 15 14
18. Nottingham Forest 15 13
19. Southampton 15 12
20. Wolves 15 10
Takımlar O P
1. Barcelona 14 37
2. Real Madrid 14 35
3. Real Sociedad 14 26
4. Athletic Bilbao 14 24
5. Atletico Madrid 14 24
6. Real Betis 14 24
7. Osasuna 14 23
8. Rayo Vallecano 14 22
9. Villarreal 14 21
10. Valencia 14 19
11. Mallorca 14 19
12. Real Valladolid 14 17
13. Girona 14 16
14. Almeria 14 16
15. Getafe 14 14
16. Espanyol 14 12
17. Celta Vigo 14 12
18. Sevilla 14 11
19. Cadiz 14 11
20. Elche 14 4